Chyba każdy wokalista słyszał już o SOVTE – marketing sprzedawców rurkowych gadżetów działa fantastycznie. Dużo słabiej rozchodzi się w sieci informacja, że aby czerpać benefity z SOVTE nie potrzeba żadnego drogiego gadżetu. Nic dziwnego, jak nie ma gadżetu to nie ma sprzedaży, jak nie ma sprzedaży to nie ma budżetu na reklamę danej idei.
Co to w ogóle są te SOVTE?
Rozszyfrujmy skrót: Semi Occluded Vocal Tract Excercises. Excercises to proste – ćwiczenia czyli różnego rodzaju czynności dźwiękowe, które wykonujemy by poprawić funkcjonowanie naszego głosu. Vocal Tract – trakt głosowy czyli odcinek od miejsca gdzie powstaje głos (fałdy głosowe) do miejsca, w którym opuszcza naszą paszczę. Semi Occluded czyli w połowie zamknięty/zblokowany. Aczkolwiek najlepszym wyjaśnieniem byłoby: z dodatkową opornością.
Na czym to polega?
Zacznijmy od wyjaśnienia jak działa głos. Bez nudy i fachowej nowomowy.
Wydychając powietrze możemy to robić cicho. Możemy też zbliżyć do siebie fałdy głosowe, które znajdują się w naszej krtani ( a dokładnie w głośni). Powietrze wprawia fałdy w drgania i jest nośnikiem tych drgań. Te drgania to dźwięki, które wydajemy. Jeżeli potraktujemy struny głosowe zbyt dużym ciśnieniem powietrza to zamiast symetrycznie drgać i wydawać harmonijne dźwięki struny zaczynają wariować. Żeby wydawać z siebie harmonijne dźwięki trzeba zrównoważyć siłę powietrza i siłę oporu jaki dają fałdy głosowe. Obie te rzeczy możemy kontrolować.
Do tej pory jest prosto.
Teraz będzie trochę trudniej. Na nasze struny głosowe oprócz ciśnienia od dołu (podgłośniowego) działa ciśnienie z góry (nadgłośniowe). Ciśnienie nadgłośniowe zależy od kształtu naszego aparatu głosowego (czyli paszczy). Ciśnienie nadgłośniowe pracuje po stronie fałdów głosowych, czyli im jest większe tym mniej roboty muszą zrobić mięśnie przy fałdach głosowych. Ciśnienie nadgłośniowe jest nam teoretycznie dane wraz z kształtem naszej paszczy. Ale przez stawianie w niej różnych zapór możemy je zwiększać.
Pierwszą – naturalną zaporą – będzie uniesiony ku podniebieniu język. Tak tak, pewnie część z Was słyszała o high tongue. Jest to jednak opcja wymagająca rozluźnionego języka (spięty język pociągnie nam do góry krtań i cały trening na marne, nie wspominając, że trzeba dużej świadomości ciała żeby pilnować tego uniesionego języka. Dlatego powstały jeszcze inne opcje SOVTE czyli ćwiczenia oparte na stworzeniu dodatkowej zapory zwiększającej oporność fałdów głosowych.
Z czasem okazało się, że również wydłużenie traktu głosowego przynosi ten sam efekt, dlatego również ten rodzaj ćwiczeń wrzucono do tego worka i dzisiaj SOVTE możemy podzielić na:
- zwiększające domknięcie traktu głosowego – takie jak wysoki język
- wydłużające trakt głosowy – takie jak ćwiczenia ze słomką
Dziedzina prężnie się rozwija, na jej temat powstało już ponad 100 artykułów naukowych, w tym 38 badań samej efektywności SOVTE.
Systematyka SOVTE to:
Constatnt semi occlusion:
- Fonacja z rurką
- Fonacja z rurką w wodzie
- Spółgłoski /b/ /v/ /z/ /y/- ostatnie czytane jako nasze j
- Głoski /m/ /n/ /ng/
- Mruczenie
- Kazoo
- Finger Kazoo
- Dłoń zasłaniająca usta
- y-Buzz
- Lip buzz
- Zamknięte samogłoski
- Cup phonation
- Semiocluded ventilation mask
Oscilatory semioclusions:
- Raspberry
- lip trills
- Tongue trills
Trasistory semi occlusions:
- głoski wybuchowe /b/ /d/
Ale my podzieliliśmy je na:
- Naturalne
- Niskobudżetowe
- Premium
Naturalne (bez gadżetów)
dla każdego
- Dłoń zasłaniająca usta
dla osób bez napięć czyli prawie dla nikogo, chyba, że pracujesz pod okiem logopedy lub trenera wokalnego
- Spółgłoski /b/ /v/ /z/ /y/- ostatnie czytane jako nasze j
- Głoski /m/ /n/ /ng/
- Mruczenie
- Lip buzz
- Zamknięte samogłoski
- lip trills
- Tongue trills
- głoski wybuchowe /b/ /d/
Niskobudżetowe (z gadżetami, ale tanimi)
- Fonacja z rurką w wodzie i bez wody. Rurkę do produkcji wina kupujesz w markecie budowlanym. Chyba 4 zł za metr w tej chwili. Rurka ma 35 cm długości, obwód wewnętrzny to 8 mm, zewnętrzny 10 mm. Musi być elastyczna.
- Kazoo – można kupić na AliExpressie i innych portalach za drobne pieniądze.
- Fonacja do papierowego kubeczka
Premium (z wypasionymi, drogimi gadżetami sprowadzanymi z zagranicy)
- Lax Vox
- Pocket Vox
- Aio Vox
- Acapella pep device
- Shaker Deluxe (Power Breathe)
- Vocal Feel
- Voice Straw
- FlexiFlow
Od czego zacząć?
Od naturalnych ćwiczeń czy drogich gadżetów? Na początek polecam gadżety budżetowe. Ich użycie jest w miarę łatwe, a możliwość robienia ćwiczeń w sposób szkodzący naszemu głosowi, niewielka. Jak pracować ze słomką opowiadam później, w akapicie „Kilka zasad pracy z SOVTE” . Bardzo dobrze sprawdzi się również ćwiczenie z ustami zasłoniętymi ręką. Ćwiczenia typu lip trills czy z użyciem różnego rodzaju głosek polecam na początek robić tylko pod okiem odpowiednio przeszkolonego trenera wokalnego, który wyłapie, które mięśnie spinamy niepotrzebnie i czy przypadkiem nie robimy sobie więcej szkody niż pożytku. Taaaak, trafiają do naszego Studio osoby z turbo spięciami po samodzielnym wykonywaniu ćwiczeń.
A co z gadżetami? Taaak są śliczne, tak wyglądają fancy na zdjęciach na insta. Tak są wygodne jeśli się podróżuje i bardzo praktyczne. Mają tę zaletę, że jeżeli jesteś koncertującym artystą i dużo czasu spędzasz w hotelach to ćwiczenia na rurce włożonej w wodę nie będą przeszkadzać gościom w innych pokojach. Czy są skuteczne? Jeśli ktoś Ci pokaże jak z nich korzystać to są. Czy warto je kupować? Na pewno nie na początku, ale jeśli ćwiczenia z kubkiem lub rurką i butelką wody stają się Twoją rutyną i często się przemieszczasz to faktycznie taki gadżet bardzo Ci się przyda. Nie polecam cienkich słomek – dużo łatwiej zrobić sobie nimi napięcia.
Kilka zasad pracy z SOVTE:
- Nigdy nie przysuwamy głowy do gadżetu tylko zawsze gadżet do głowy. Inaczej przewężamy nienaturalnie nasz trakt głosowy
- Nie otaczamy gadżetu mocno ustami, bo spowoduje to napięcie mięśnia okrężnego ust
- Jeżeli czujemy ból lub napięcie w żwaczu – to znaczy, że to nie jest dla nas i przestajemy ćwiczyć
- Jeśli czujemy napięcie zamiast rozluźnienia przestajemy robić te ćwiczenia samodzielnie i udajemy się do trenera wokalnego lub logopedy, który skoryguje błędy, które te spięcia spowodowały
A co na scenie?
Wychodząc na scenę gadżety musimy pozostawić w garderobie. Nie możemy też śpiewać tylko na głoskach implozyjnych (d, b ). Narzędziami do zwiększenia oporności naszego aparatu mowy są:
- obniżenie krtani, które wydłuży nasz trakt głosowy
- zawężenie ust, które zwiększy oporność przy wylocie powietrza
- Wysoki język, który zrobi dodatkową zaporę
- Przewężenie głośni, które również podniesie ciśnienie powyżej fałdów głosowych
Podsumowując
SOVTE to bardzo fancy temat. Ich użycie oparte jest na badaniach naukowych, a skuteczność została potwierdzona badaniami. Możemy skorzystać zarówno z konkretnych ćwiczeń, budżetowych gadżetów lub drogich gadżetów. Pracując z SOVTE musimy być bardzo uważni i w przypadku uczucia zmęczenia w głosie lub napięć w aparacie mowy, zaprzestać samodzielnych ćwiczeń i udać się na przeszkolenie przez trenera wokalnego.
*Posty napisane na podstawie wykładów Marco Guzmana
